Henbane (Hyoscyanus niger – banotu, gavur haşhaşı)

Patlıcangiller (Solanaceae) familyasından iki yıllık, 20-100 cm. kötü kokulu, sarımsı mor beşgen çiçekler açan yumuşak tüylü bir bitkidir. Meyvesi çok tohumlu ve bir kapakla açılıp tohumları yayılan bir kapsüldür. Ülkemizde altı türü vardır. Karaban otu, gavur haşhaşı, güztohumu, delibat, batbat otu, dağdağan, berç gibi pek çok adı vardır. Hyosiyamin, skopolamin ve diğer tropan alkoloidlori içerir. Lipid membranları ve kan beyin bariyerini geçen alkoloidler parasempatik blokaj ile antikolinerjik belirtilerine yol açar. Spazmolitik, antidiyareik, bronkodilatatör, antisekretuar, etkileri vardır. Kızarıklık, kuru deri, terleme azalması taşikardi, midriyazis, barsak hareketlerinde azalma, görsel halüsinasyonlar, uçuyormuş hissi gibi atropin zehirlenmesi belirtileri yapar.

Tedavi ise mide lavajı, destek tedavisi ve spesifik bir antidot olan ve kan beyin bariyerini geçen Fizostigmin kullanılır.

Orta çağda tat vermesi için biralara katıldığı söylenmektedir. Shakespare’in Hamlet oyununda Hamlet’in babasının kulağına hebenon damlatılarak öldürüldüğü anlatılır. Sözü edilen hebenonun henbane olduğu düşünülmektedir.

Jimsonweed-(Datura stramonium-Mengilik)

Çançiçeğigiller familyasından bir bitkidir. Boru çiçeği, talula, sihirbaz otu, mengilik, şeytan elması gibi çeşitli isimler vardır. Beyaz çiçekli, kendiliğinden yetişen 50-100 cm çalı görünümlü bir bitkidir.  Yeşil ceviz şeklinde ve büyüklüğünde dikenle kaplı 6 cm çaplı meyvesi tohumlar içerir. Bütün parçaları toksiktir, özellikle tohumlarının veya yapraklarının yenmesi, yaprakları çay gibi kaynatılarak içilmesi veya sigara gibi yaprakların içilmesi ile etkisi görülür. Antikolinerjik ve antispasmodik etkileri nedeniyle tıbbi amaçlı kullanılmıştır. Atropin, skapolamin, hyosiyamin, tropane alkaloidleri içerir. Bu maddeler asetilkolini bloke ederek kuru ağız, dilate pupiller, terleme azalmadı, vücut ısısı artışı, bulanık görme yapar. Konfüzyon, öfori, deliryum olabilir. Koordinasyon bozukluğu, nabız artışı, nöbetler ve canlı görsel halüsinasyonlara neden olabilir. Kardiyak arrest görülebilir. 

Atropa belladonna-(Deadly nightshade-Güzel avrat otu)

İtüzümü ve köpeküzümü de denir. Belladonna İtalyanca güzel kadın anlamına gelir. Patlıcangillerden kireçli topraklarda yetişen 180 cm boyunda birkaç sene yaşayan nahoş kokulu bir bitkidir. Meyveleri kiraz gibi yuvarlak ve şiyah renktedir. Çicekleri boru şeklinde koyu kırmızı veya sarımtıraktır. Atropin bu bitkiden elde edilir. Antik çağlardan beri toksik etkisi bilinmektedir. Bütün kısımları özellikle kökü daha toksiktir. 

Tropan Alkaloid içeren bitkiler

 Tropan alkaloidleri içeren bitkiler domates, patates, patlıcan ve biberinde içinde bulunduğu Solanaceae – Patlıcangiller familyasına aittir. Bu grupta en yaygın bilinen bitkiler:

·         Datura türleri(Jimsonweed, Brugmansia, Thorn apple)

·         Hyascyanus niger(Henbane)

·         Atropa belladonna(deadly nightshade)

·         Mandragora officinarum (mandrake)

Halüsinojen bitkiler çok eski zamanlardan beri büyücülük, doğal tedavi, dini ritüellerde trans amaçlı olarak kullanılmıştır. Halen alternatif tıpta kullanılmaktadır. Ayrıca sentetik halüsinojenler gibi kötüye kullanım amaçlı alınması iyi bilinen antikolinerjik sendrom belirtilerine neden olur. Bazı yerel çaylar, alkollü yerel içecekler, bu bitkileri yoğun olduğu bölgelerde arıların topladığı nektar ile yapılmış ballar benzer antikolinerjik zehirlenme yapabilir. Bir raporda tropan alkaloidi içeren Ericipe Henri prain”Ting Kung Teng” bitkisinin kolinerjik sendroma neden olduğu bildirilmiştir. Bu atipik bir durumdur.

Genel olarak bu bitkilerin kullanımı klasik antikolinerjik zehirlenmesi yapar.  Semptomlar alımından 30-60 dk sonra başlar ve 24-48 saat devam edebilir. Skapolamin hem periferik hem santral muskorinik reseptörlere antagonist etkilidir, toksik etkilerden sorumlu ana bileşiktir. Alkaloidlerin miktarı bitkinin tütüne, yaşına, bitki kısımlarına göre değişir En çok tohum ve köklerde bulunur. Yarım ay kaşığı datura tohumu 0.1 mg atropin içerir ve kardiyopulmoner arrest ile ölüme neden olabilir.

İlk belirtiler mukoz membranlar ve deride kuruluk, disfaji, dizartri, fotofobi, midriyazis, bulanık görme, taşikardi, üriner retansiyon, barsak seslerinde azalma, hipertermi, konfüzyon, görsel halüsinasyonlar, azalmış kas koordinasyonu, paralizi, ajitasyon, amnezi, nöbet, solunum depresyonu, koma, ölüm olabilir. Tedavi de aktif kömür uygulama, ileri yaşam desteği, oksijen, EKG takibi, Fizostigmin uygulaması yapılır.

Wormwood- (Artemisia absinthium - Pelinotu)

Bileşikgiller familyasından kendiliğinden yetişen ince, beyaz, ipeğimsi kıllarla kaplı, gri yeşil yapraklı, güzel kokulu, çalı tip çok yıllık bitkidir. Bahar ve yazın salkımlar halinde küçük sarı çiçekler açar. Pelinotu, acı pelin acı yavşan gibi isimler kullanılır. Yaprağı yabani kekiğe benzer acı ve buruk tatlıdır. Çay gibi damlatılıp içilmektedir. Parazit düşürücü, adet söktürücü, safrakesesi sancısı, iştah kesici amaçla geleneksel tıpta kullanılmaktadır. Ayrıca wormwood yağı koku verici ajan olarak kullanılmaktadır. Aromatik yağı Thujone ve isothujone maddeleri içermektedir. Çin ve Vietnam’da bazı kanser türlerinde kullanılmakta ve yararlı olduğu ileri sürülmektedir. Diyare, öfori, mani, paranoya, psikoz gibi psikiyatrik belirtiler, vertigo, tremor yapabilir. Yüksek dozlarda görsel halüsinasyonlar, deliryum komaya yol açabilir. Eskiden vermut ve absinthe gibi bazı acı tat vermek için kullanılırmış. Absinthe veya absenta likörü ile birkaç vakada kalıcı beyin hasarı ve ölüm olması nedeniyle 1908’den sonra yasaklanmıştır. Absenta alkol oranı yüksek, parlak yeşil renkli aromatik bir likördür. Bu içki pek çok ülkede üretimi ve satışı yasaktır. Çek Cumhuriyetinde halen yasal olarak üretilen bu içkinin alkol oranı düşürülmüş ve Thujone maddesi oranı onda bire indirilmiştir. Ancak yerel yapım, %70 civarı alkol ve yüksek pelinotu içeren tipleri bulunabilmektedir. Rengi nedeniyle yeşil cin-yeşil peri adıyla tanıtılmaktadır. Thujone yüksek dozlarda beyinde hasara yol açar, tetrahidrakannabiol ile benzer etkiye sahiptir. Thujone kronik kullanımı absintizm yapar. Vermut ise üzüm şarabı ve çeşitli bitkilerle elde edilen bir alkollü içeçektir. Almanca wormwood kelimesinden türediği sanılıyor. 19. Yüzyılda tıbbi amaçla sonraları kokteyl karışımlarında kullanılan vermut tatlı ve kuru olmak üzere iki tiptir. Yapımında tarçın, papatya, zencefil vs. bitkilerin yanı sıra pelinotu kullanılmıştır. Pelinotunun içkilerde kullanımı yasaklandıktan bir süre için sonra tüketimi hızla azalmıştır. Bazı üreticiler halen çok küçük miktarlarda kullanmaktadır.

PERSEVERASYON NEDİR ?

Perseverasyonlar nörolojik defisitlere bağlı ortaya çıkan belirtilerdir. Genellikle defekte spesifiktir. Konuşma merkezi bozuklukları dil perseverasyonları, apraksiye bağlı motor perseverasyonlar olur. Görsel perseverasyonlar genellikle illüzyon kapsamında kabul edilir. İmajın persistansı, rekurrensi veya çoğul görülmesidir. Görsel bellekte saklanan görsel imajın bilinçsiz olarak ortaya çıkarılması olarak tanımlanabilir. Hem negatif hem pozitif görsel fenomen olarak yorumlanmaktadırlar. Hughlings Jackson görsel nörolojik bozukluklarınegatif ve pozitif olarak ayırmıştır. Negatif olanlar genellikle görme alan defisiti gibi durumlar iken illüzyon ve halüsinasyonlar pozitif olarak adlandırılmıştır. Görsel perseverasyonları Jackson’ın terminolojisini kullanan araştırmacılar nörolojik bozukluğun pozitif işareti olarak kabul ederken bazıları negatif olarak değerlendirir. Serebral hasarda ise görsel perseverasyonlar serebral hasarın negatif belirtisi olarak ele alınır. Persevere imaj görme alanının her yerinde olabilir. Gerçek imajla aynı retinal alanda da ısrarcı olabilir. Genellikle foveada olur ve normal ardıl imaj gibi göz hareket ettirilince hareket eder. Bazen imaj görme alan defektinin içinde olabilir, serebral homonim alan defektinin içinde geçici olarak bu durum olabilir. İki tip görsel perseverasyon tanımlanmıştır:

·        zamansal perseverasyon- palinopsi,

·  uzaysal perseverasyon-iki tiptir, polyopi ve illüzyoner görsel yayılma (illusory visual spread) olarak adlandırılır.

Mekanizmaları tam bilinmemektedir, ancak defekte spesifik olması nedeniyle spesifik uyaran alan bölgelerle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Klinik karakteristikleri de yeterince tanımlanmamıştır. Bazı hastalarda hem uzaysal hem zamansal perseverasyon olabilir, bu durum palinoptik polyopi olarak adlandılır. Ayrıca yine bazı hastalarda hem görsel perseverasyon hem de görsel halüsinasyon bildirilmiştir.

GÖZ HASTALIKLARINA BAĞLI GÖRSEL HALÜSİNASYONLAR

Görme yollarının lezyonları genellikle görme alanı defisitleri, skotomlar, görme keskinliğinde azalma, renk körlüğü ve körlük gibi defisitler yani negatif görsel fenomen yapar. Bazen de pozitif görsel fenomen olarak adlandırılan illüzyon ve halüsinasyonlara sebep olur. 

Entoptik fenomenleri bunlardan ayırmak gerekir. Entoptik fenomen (bazen yanlış olarak entopik de denir) gözün kendisinden kaynaklanan olaylardır. Bunlar okuler media, retinal damarlar veya gözküresinin basıncından kaynaklanabilirler. Helmholtz uygun aydınlatma ile gözün içindeki bazı objelerin kişinin kendisi ve bazen de gözlemci tarafından görülebilmesini entoptik fenomen olarak tanımlanmakta ve bu olayın illüzyonlardan farklı bir algılama olduğu belirtmektedir. Çeşitli entoptik fenomenler vardır. Işıkların etrafındaki halolar entoptik fenomen örneğidir. Bunlar fizyolojik olabileceği gibi korneal ödem gibi patolojik sebeplerle de olabilir. Mavi alan entoptik fenomen, retina kapillerlerindeki beyaz küre hücrelerinin görülmesidir, eritrositler görülmez, normal fonksiyondur. Floater (sinek uçuşması) bir başka entoptik fenomendir. Göz önünde özellikle parlak ışık, beyaz bir yüzey ya da şeffaf ipliksi hücre kalıntıları şeklindedir. Purkinje görüntüleri, gözün parlak yüzeylerinde yansıyan ışık kaynağının meydana getirdiği şekillerdir.

Retina hastalıkları

Göz de yaşlanma, sistemik hastalıklar veya genetik yatkınlığın çevresel faktörlerle tetiklendiği retina hastalıkları ileri yaşlarda sıktır. Diyabetik retinopati, vitreous dejenerasyonu, lattice dejenerasyon, göz küresinin büyümesine bağlı retina incelmesi, retina dekolmanı, makula dejenerasyonu, sarı nokta hastalığı bunlar arasında sayılabilir. Retina hastalıkları gözün ışığı algılayan organ olması nedeniyle kendini ışık belirtileri ile gösterir. Retinada traksiyon, iritasyon, yaralanma ve hastalıklar retinal fotoseseptörleri uyarabilir. Çeşitli ışık parlamaları, şimşek çakmaları, ipliksi şeffaf cisimler vb. retinayı etkisi altına almış hastalıkların belirtisidir. Küçük elektriksel sinek uçuşmaları yine bu hastalıkların belirtisi olabilir. Genelde parlak siyah, düzensiz, nokta şeklinde görülen değişik ebatlı parlamalar, şimşek çakmaları şeklinde aniden gelişen parlamalar ciddi risk faktörleridir. Bunlar kompleks değildir, içgörü vardır. Işık halüsinasyonlarının hareketi sıktır. Flaşlar, fırıldaklar, parlamalar, şimsek çakması veya dönen arklar şeklinde olabilen fosfenler basit halüsinasyonlardandır.

Vitreous dejenerasyonuna bağlı gelişen rahatsızlıklar da benzeri belirtilere sebep olabilir ve bu belirtilerin yanında bu şeffaf hücre kalıntıları retina yüzeyine çarptığında ve retinayı çektiğinde aniden gelişen ışık çakmaları, siyah parlak ışıklar görülebilir. Bu şeffaf iplikçikler vitre sıvısı içindeki kollajenik yapılardır ve ilaçla tedavi edilemezler. Ancak bu ipliksi yapılar çoğaldıkça, retina üzerinde yaptıkları çekintileri arttıkça ve arka vitreus dekolmanı riski mevcutsa vitrektomi ameliyatı ile temizlenir. Vitreus bütün bir yapıdır ve tüm retina yüzeyini kaplamaktadır. Kimi vakalarda retina yüzeyinden zararsız bir şekilde ayrılır. Posterior vitre dekolmanı en sık retinal halüsinasyon yapar. 69 yaşın üştünde hastaların %60‘ında görülür. Genellikle monokulerdir ama kanserle ilişkili retinopati gibi bazı durumlarda binokuler olabilir. Görme alanının her yerinde olabilir. Retinal traksiyonda valsalva manevrası ile tetiklenir. Saniyeler sürer sıklığı değişkendir. Bazı hastalarda parlama ve solma şeklinde multipl kısa halüsinasyonlar gün boyu olabilir veya günde bir iki kere olabilir. Daha sık ve veya persistan hallusinasyonlar zonal okkult outer retinopati (AZOOR) kanser ilişkili retinopatilerde olabilir. PVD de sadece birkaç kere olur. Eğer skotom görme kaybı ile giden tipte olursa basit halüsinasyonlardan sonra retinal hasarın kalıcı olabileceğini gösterir, derhal tedavi edilmelidir. Görme kaybına ilaveten retinal yaralanma semptomları gölgeler görme, bozuk, çarpık veya bulanık görmeyi de içine alabilir.

Retinal orjinli bütün halüsinasyonlar acil oftalmolojik değerlendirme gerektirir. Retina muayenesi normal fakat diğer belirti semptomlar retinal hastalığı gösteriyorsa okult retinal hastalıklar kanserla ilişkili retinoopati ve AZOOR tipleri sorumlu olabilir. Görme alanı elektroretinogram ve retinal proteinlere karşı antikorlar yararlı olabilir. Paraneoplastiktir. İlerleyince optik solukluk olur. Kanser ile ilişkili retinopati

Ø  Fotosensitivite

Ø  Görme alanında ring skotom

Ø  Retinal arterlerin çapının incelmesi ile karakteristiktir.

Optik nörit parlak, geçici ışık parlamaları özellikle gözleri horizontal olarak hareket ettirince olur. bu özellikle karanlıkta veya hata gözlerini kapatınca olur. Optik nörit, optik sinir tumorleri veya arterit forme olmayan veya yarı forme sesle tetiklenen halusinasyon üretebilir.